Thống trị đô la: Khác biệt so với bất cứ điều gì trong 80 năm qua – Các lệnh trừng phạt của Mỹ gây ra ‘nghịch lý’ đẩy các đồng minh ra xa khỏi đồng tiền Mỹ

(SeaPRwire) –   Cuộc đẩy giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ tiếp tục diễn ra, nhưng lần này, những đối tác thân thiết của Hoa Kỳ lại rút lui khỏi tiền xanh.

Thủ tướng Canada Mark Carney vừa công bố một quỹ tín dụng quốc gia trị giá 25 tỷ USD để tăng cường cơ sở hạ tầng đất nước, là một phần trong nỗ lực làm cho nền kinh tế Canada ít phụ thuộc hơn vào Hoa Kỳ.

Thao tác này được theo sau bởi việc Pháp rút toàn bộ 129 tấn vàng mình cất giữ tại Ngân hàng Thương mại Liên bang New York trong khoảng thời gian từ tháng 7 năm 2025 đến tháng 1 năm 2026. Pháp, được coi là đồng minh thân cận nhất của Hoa Kỳ, thay vì vàng thì thay thế bằng đồng xu vàng hiện đại và cất giữ ở Paris—giành được 15 tỷ USD từ việc bán đồng thau cũ.

Chủ tịch Ngân hàng Nhà nước Pháp Francois Villeroy de Galhau cho biết quyết định “không mang tính chất chính trị”, nhưng lần cuối cùng Pháp tái diễn việc tái diễn vàng là ở khoảng thời gian yên tĩnh từ 1963 đến 1966, lo ngại rằng nợ công tăng cao của Hoa Kỳ có thể dẫn đến sụt giảm giá trị đô la so với vàng, điều cuối cùng dẫn đến việc Hoa Kỳ chấm dứt Hệ thống Bretton Woods và tiêu chuẩn vàng.

Sana Ur Rehman, một chuyên gia phân tích thị trường từ EBC Financial Group, cho rằng những hành động này khác biệt so với các nỗ lực trước đây để giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ vì chúng bắt nguồn từ các đối tác thân thiết lâu đời của Hoa Kỳ. Trong khi các lệnh cấm và các chính sách khác được thiết kế để duy trì sự thống trị thương mại của Hoa Kỳ hoặc trừng phạt các đối thủ, Ur Rehman cho rằng những nỗ lực này đang phản tác dụng và gây tổn hại đến quan hệ của Hoa Kỳ với các đồng minh toàn cầu then chốt.

“Những hành động này không phải của kẻ thù,” Ur Rehman viết trong một bản ghi nhớ được xuất bản vào thứ Ba. “Đó là những hành động của các đồng minh và đối tác đã theo dõi Hoa Kỳ vô hiệu hóa hệ thống tài chính dựa trên đô la và đã nhìn thấy rõ rằng họ cần phải giảm thiểu sự tiếp xúc của họ với hệ thống đó.

“Điều thay đổi đó,” Ur Rehman tiếp tục, “do các đồng minh thay vì các đối thủ, khiến thời điểm hiện tại khác biệt so với bất cứ thứ gì trong 80 năm qua của sự thống trị của đô la Mỹ.

Việc giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ đã diễn ra suốt thập kỷ—chiếc giới hạn của tiền xanh trong các dự trữ ngoại tệ toàn cầu đã giảm từ 71% vào năm 1999 xuống 57% ngày nay, mức thấp nhất trong 25 năm—nhưng chiến tranh Iran đã làm nổi bật hơn hiện tượng này và ý nghĩa nó có thể mang lại cho thế giới thay đổi trong những thập kỷ tới.

Theo dõi việc đóng băng cửa khẩu Hoang hải Hormuz, qua đó 20% dầu thô toàn cầu thường được vận chuyển, các nhà xuất khẩu ngành công nghiệp cho biết một số tàu đã có thể vượt qua điểm cầu này bằng cách thanh toán bằng đồng yuan Trung Quốc. Việc sử dụng petroyuan đã cho một số nhà kinh tế chán thực hiện sự suy yếu của petrodollar, hoặc việc sử dụng độc quyền tiền tệ Mỹ để giao dịch dầu thô. Petrodollar vẫn là tiền tệ chi phối sử dụng trong thương mại dầu thô toàn cầu.

Các lệnh cấm của Hoa Kỳ và giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ

Trong 20 năm qua, Hoa Kỳ đã áp dụng khoảng 70 lệnh cấm đang hiệu lực ảnh hưởng đến hơn 9.000 cá nhân, công ty và khu vực kinh tế—số lượng các hạn chế nhiều hơn tổng cộng của Liên minh Châu Âu, Liên Hợp Quốc và Canada. Do đó, các nhà kinh tế đã cho biết những lệnh cấm này đã làm suy yếu sự ưa chuộng về đô la từ một số đối thủ của Mỹ.

Theo dõi các hình phạt được áp dụng với Nga sau khi Nga khai thác Crimea vào đầu những năm 2010, Nga đồng ý trao đổi tiền tệ với Trung Quốc trị giá 150 tỷ đồng yuan, khoảng 25 tỷ USD. Vào năm 2023, Saudi Arabia và Trung Quốc ký một hiệp định trao đổi tiền tệ trị giá 7 tỷ USD. Một báo cáo gần đây từ Deutsche Bank tìm thấy rằng trong khi 90% thương mại chéo biên giới ở Bắc và Nam Mỹ được thực hiện thông qua petrodollar, chỉ khoảng 20% thương mại chéo biên giới ở Châu Âu và 70% ở Châu Á-Thái Bình Dương được thực hiện thông qua petrodollar.

Quyết định của chính quyền Trump để đi ra chiến tranh với Iran, cũng như các nỗ lực thương mại quyến rũ khác như thuế bảo vệ, đã gửi thông điệp cho các quốc gia khác rằng đô la có thể không còn vững chãi như trước đây, theo David Wight, một nhà sử học tại Đại học North Carolina Greensboro.

“Sự quyến rũ tăng lên của Hoa Kỳ ở nhiều lĩnh vực khác nhau—cả về lệnh cấm và về chiến tranh—đã khiến nhiều quốc gia đặt câu hỏi, ‘Chúng ta có muốn gắn liền hoàn toàn hay phụ thuộc vào đô la nếu mọi thứ có vẻ không ổn vì lý do nào đó?’” Wight nói với.

‘Bất cập’ của các lệnh cấm của Hoa Kỳ

Ur Rehman cho rằng các đồng minh của Hoa Kỳ rời khỏi các tài sản Mỹ có thể tạo nền tảng cho các quốc gia khác theo đuổi hành động đó, tạo ra hiệu ứng tuyến tính khi các quốc gia dựa ít hơn vào hệ thống tài chính Mỹ. Vào tháng 1, Emanuel Mönch, cựu đầu mục nghiên cứu tại Ngân hàng Trung ương Đức Bundesbank, cho biết các căng thẳng với Hoa Kỳ có thể khiến Đức chuyển vàng của mình đi khỏi một ngân hàng thương mại trung ương Mỹ. Đức giữ 1.236 tấn vàng tại Ngân hàng Thương mại Liên bang New York, khoảng 37% tổng dự trữ của nó.

“Vì hiện tượng địa chính trị hiện tại, có vẻ như đã đắc lực để cất giữ quá nhiều vàng ở Hoa Kỳ,” Mönch nói với báo điện tử Handelsblatt của Đức. “Trong lợi ích của sự độc lập chiến lược hơn đối với Hoa Kỳ, Bundesbank sẽ được khuyến nghị rằng họ nên cân nhắc việc tái diễn vàng.

Ur Rehman không phải là chuyên gia đầu tiên nhận biết các lệnh cấm của Hoa Kỳ có thể có tác động xấu tới sức mạnh kinh tế Mỹ. Một nghiên cứu phát hành vào tháng 11 năm 2025 tại Cambridge University Press đã đề xuất rằng các lệnh cấm của Hoa Kỳ có thể tạo ra một hệ thống kinh tế toàn cầu phân tách với Hoa Kỳ và các đồng minh của nó ở một phía, và Trung Quốc và các quốc gia BRICS ở phía kia. Tác giả và nhà chính trị học Dongan Tan nhắc tới sự phổ biến đang tăng trưởng của Hệ thống Thanh toán Ngân hàng Quốc tế Chéo Biên Giới của Trung Quốc, hiện được sử dụng bởi hơn 4.900 tổ chức tài chính tại 187 địa lý.

Ur Rehman nhận xét rằng việc giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ sẽ giống như con ếch trong nước sôi: Khi các lệnh cấm của Hoa Kỳ đã khiến đủ nhiều quốc gia giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ, niềm tin toàn cầu với Hoa Kỳ có thể trở nên khó khăn để cứu vãn.

“Sự suy yếu diễn ra chậm: các điểm phần trăm mỗi thập kỷ hơn là mỗi năm. Nhưng nó phát triển,” Ur Rehman nói. “Và bất cập là Washington không thể vừa vô hiệu hóa hệ thống đô la vừa duy trì niềm tin chung chung được. Hai mục tiêu này có xung đột trực tiếp.